سنجش كارايي و تخمين مصرف بهينه منابع دربيمارستان‌هاي منتخب با استفاده ازمدل تحليل فراگير داده‌ها

پديدآورنده:     زهره كاظمي، علي اصغر احمد كيا دليري، حسن حق پرست
كنفرانس:     اولين كنفرانس بين المللي حسابداري مديريت

چكيده:

امروزه به دليل پيچيدگيهاي فزاينده محيطي و وجود متغيرهاي بي شمار مؤثر در فرآيند تصميم گيري مديران و نياز به كاهش هزينه هاي جاري دولت ، موضوع افزايش بهره وري كانون توجه كليه مؤسسات و سازمانهاي دولتي را تشكيل داده است و در اين ميان ارتقاء بهره وري به استناد ماده 5 قانون برنامه چهارم توسعه ؛ اصلاح نظام هاي حسابداري ، بودجه ريزي و استقرار مديريت عملكرد در سطوح مختلف سازماني بنا به فصول 2 و 11 قانون مديريت خدمات كشوري به شدت مورد توجه دولت و سازمانهاي متفاوت منجمله وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي قرار گرفته است .

اهداف
تحولات شگرف دانش مديريت وجود نظام هاي ارزيابي عملكرد را اجتناب ناپذير نموده است . به گونه اي كه فقدان ارزيابي در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزيابي استفاده از منابع و امكانات ، كاركنان ، اهداف و استراتژي ها به عنوان يكي از علائم و بيماريهاي سازمان قلمداد مي شود . درگروه كشورهاي درحال توسعه وقتي مسائل مربوط به تأمين سرمايه و نيروي انساني با عدم بهره برداري كامل از وسايل و تجهيزات موجود كه ناشي ازروش هاي انجام كار و سنتهاي اداري است توأم گردد ، ميزان كارايي يا بهره وري تقليل يافته و نوعي  اتلاف سرمايه و نيروي انساني را درعين كمبود مطرح ميسازد. در بيمارستانها نيز اين مسئله  نه تنها به افزايش هزينه هاي درماني مي انجامد بلكه غفلت در ارائه مراقبت هاي اوليه بهداشتي سلامت جامعه را شديدا به مخاطره مي اندازد . حال آنكه تامين آن علاوه بر تضمين و تامين سلامت ، ارتقا بهره وري موسسات درماني با هزينه مناسب را در پي خواهد داشت . كمي كردن عملكرد به مديران اجازه مي دهد تا بر روند تغييرات  نظارت نموده ، مشكلات و مسائل احتمالي بالقوه را شناسايي كرده ؛ بتوانند اقدامات اصلاحي لازم را به موقع انجام دهند. در همين راستا در پژوهش حاضر تكنيك  DEA را براي سنجش كارايي و تخمين مصرف بهينه منابع  در بيمارستان هاي منتخب بطور عملي پياده مي نماييم .
روش مطالعه

پژوهش حاضر مطالعه اي توصيفي -  تحليلي مي باشد كه به صورت مقطعي و گذشته نگر طي سالهاي 87- 1385 انجام گرفت. متغيرهاي نهاده تعداد تخت فعال و تعداد پرسنل شاغل و متغيرهاي ستانده تخت روز اشغالي و پذيرش سرپايي را در بيمارستا نهاي مورد مطالعه در بر مي گيرد . كه توسط فرم هاي خود ساخته مولف از بيمارستانهاي مورد مطالعه جمع آوري گرديد . مدل نهايي بافرض بازدهي متغير نسبت به مقياس ((VRS طراحي شده ؛ تجزيه و تحليل اطلاعات توسط روش تحليل فراگير داده ها و نرم افزار   DEAP2صورت پذيرفت .  در اين مطالعه هم انتقال مازادها و هم انتقال شعاعي مورد برآورد قرار گرفته و علاوه بر تعيين كارايي در بيمارستانهاي منتخب  در نهايت مازاد يا استفاده بيش از حد مطلوب نهاده ها طي سالهاي 87 - 85 محاسبه گرديد .

  نتايج‌ 
   در اين مقاله ضمن ارائه نحوه استفاده از تكنيك DEA جهت تعيين كارايي بيمارستانها ؛ رتبه بندي بيمارستانهاي مورد مطالعه از نظركارايي با استفاده از تحليل فراگيرداده ها صورت گرفت ، نتايج پژوهش نشان مي دهد  بيمارستان هاي منتخب به صورت كارا فعاليت نكرده و ظرفيت ارتقاء كارايي در بيمارستانهاي مورد بررسي بدون هيچگونه افزايشي در هزينه ها و به كارگيري همان ميزان از نهاده ها وجود دارد . ميانگين كارايي فني ، كارايي مديريتي وكارايي مقياسي بيمارستانهاي مورد مطالعه طي سالهاي 87 – 85 به روش حداقل سازي نهاده به ترتيب معادل 880 . 0 ؛ 939 . 0 و 936 . 0 است . اين ميانگين ها به روش حداكثر سازي ستاده طي سالهاي مفروض به ترتيب 880 . 0 ؛ 930 . 0 و 946 . 0 مي باشد . در مجموع اين بيمارستانها طي اين سالها بطورمتوسط 66. 17 تخت اضافي و 72. 18 پرسنل اضافي استفاده كرده اند . كه بيشترين مازاد استفاده از منابع يا نهاده هاي اضافي طي اين سالها  مربوط به نهاده تعداد پرسنل به ميزان 72. 18 درصد مي باشد .
 از نتايج به كارگيري اين روش در بيمارستان ها مي توان به عنوان معياري براي اتخاذ تصميم درخصوص تخصيص منابع و همچنين زمينه سازي براي كنترل و بهبود عملكرد بيمارستانها از طريق ايجاد فضاي ارزيابي بيمارستانها با شاخص هاي رقابتي استفاده نمود . نتايج به دست آمده از اين پژوهش مي تواند مورد استفاده مسئولان بيمارستان هاي مورد مطالعه ، ديگر بيمارستان ها و بطور كلي مسئولين و سياستگذاران بخش بهداشت و درمان قرار گرفته ؛ به عنوان روشي براي ارزيابي عملكرد در ساير سازمان هاي دولتي مورد توجه قرار گيرد .